U kunt via de Europese erfrechtverordening kiezen voor Nederlands recht, maar sinds 2021 kent Frankrijk een terugvorderingsrecht waarmee kinderen hun reserve alsnog uit de Franse bezittingen kunnen halen. Die keuze is dus minder waterdicht dan lang werd aangenomen.
Het dwingende erfdeel
| Aantal kinderen | Réserve héréditaire | Vrij te vermaken |
|---|---|---|
| Eén kind | 1/2 | 1/2 |
| Twee kinderen | 2/3 | 1/3 |
| Drie of meer kinderen | 3/4 | 1/4 |
| Geen kinderen, wel echtgenoot | 1/4 voor de echtgenoot | 3/4 |
Dat botst met het Nederlandse stelsel, waarin de langstlevende echtgenoot alles krijgt en de kinderen een niet-opeisbare vordering. In Frankrijk kunnen de kinderen hun deel wél opeisen, en bij een samengesteld gezin leidt dat tot uitkomsten die u niet bedoelde: de kinderen uit een eerder huwelijk kunnen hun deel van het huis opvragen terwijl uw partner er woont.
Kiezen voor Nederlands recht
De Europese erfrechtverordening laat u het recht van uw nationaliteit kiezen. Legt u in uw testament vast dat Nederlands recht op uw nalatenschap van toepassing is, dan geldt dat in beginsel ook voor uw Franse huis.
Sinds 1 november 2021 kent Frankrijk daarnaast een compenserend terugvorderingsrecht. Kent het gekozen recht geen dwingend erfdeel, en is de erflater of een kind burger of inwoner van een lidstaat van de Europese Unie, dan kunnen de kinderen hun Franse reserve alsnog opeisen uit de goederen die in Frankrijk liggen.
Praktisch betekent dat: de rechtskeuze helpt, maar u kunt er niet blind op vertrouwen als u kinderen wilt onterven of sterk ongelijk wilt bedelen. Laat een notaris die beide stelsels kent uw testament opstellen, en doe dat vóór of kort na de aankoop.
De erfbelasting
Frankrijk heft over het onroerend goed dat daar ligt, ongeacht waar u woont.
- Echtgenoot of partner met pacs: volledig vrijgesteld sinds 2007.
- Kinderen: een vrijstelling van € 100.000 per kind, daarna een oplopend tarief van 5% tot 45%.
- Broers en zussen: 35% tot 45%, met een kleine vrijstelling.
- Neven, nichten en niet-verwanten: 55% tot 60%.
Dat laatste is de reden dat een Frans huis nooit rechtstreeks aan een niet-verwant moet worden vermaakt zonder advies: er blijft minder dan de helft van over.
Er is geen verdrag
Nederland en Frankrijk hebben geen belastingverdrag voor de erfbelasting. Nederland heft over de wereldwijde nalatenschap van een inwoner en verrekent de Franse erfbelasting over het huis op grond van het besluit ter voorkoming van dubbele belasting. Dubbele heffing wordt zo in de praktijk voorkomen, maar het gaat om verrekening en niet om een verdragsvrijstelling; de administratie ligt bij de erfgenamen.
Let op de termijnen: de Franse aangifte, de déclaration de succession, moet binnen zes maanden na het overlijden worden ingediend als het overlijden in Frankrijk plaatsvond, en binnen twaalf maanden als het daarbuiten gebeurde. Te laat betekent rente en een boete.
Wat de erfgenamen praktisch moeten doen
- Een Franse notaris inschakelen; de afwikkeling van Frans onroerend goed loopt verplicht via een notaire.
- Een Europese verklaring van erfrecht aanvragen bij de Nederlandse notaris, of een Franse acte de notoriété laten opmaken. De Europese verklaring wordt in heel de Unie erkend en is meestal de snelste route.
- Een attestation de propriété immobilière laten opmaken, waarmee de eigendom op naam van de erfgenamen komt.
- De déclaration de succession indienen en de erfbelasting betalen.
- De aanslagen voor taxe foncière en taxe d'habitation en de verzekering op naam laten zetten.
Reken op zes maanden tot een jaar en op notariskosten die in Frankrijk aan een wettelijk tarief zijn gebonden, oplopend met de waarde van de nalatenschap.
Manieren om het eenvoudiger te maken
- Een testament met rechtskeuze, opgesteld door een notaris die beide stelsels kent.
- Kopen via een SCI, een société civile immobilière. De erfgenamen erven dan aandelen in plaats van een deel van een huis, wat de verdeling en de verkoop vereenvoudigt. Het kost wel jaarlijkse administratie en het is fiscaal niet altijd gunstiger.
- Een clause tontine bij aankoop door twee personen: bij overlijden gaat het aandeel naar de langstlevende. Dat is definitief en niet te wijzigen zonder instemming van beiden, dus alleen geschikt in een stabiele situatie.
- Kopen in gesplitste eigendom, waarbij u het vruchtgebruik houdt en de kinderen de blote eigendom krijgen. Dat verlaagt de latere erfbelasting maar bindt u aan de gemaakte keuze.
Elk van deze vier heeft nadelen. Kies niet op basis van wat de verkopende partij aanraadt maar op advies van een onafhankelijke notaris.
Wat u nu al kunt regelen
- Stel vast wie er volgens Frans recht zou erven, en of dat is wat u wilt.
- Laat een testament opstellen met een uitdrukkelijke rechtskeuze.
- Registreer het testament in het Franse centrale testamentenregister, zodat de notaris het vindt.
- Leg vast waar de eigendomsakte, de aanslagen en de verzekeringspolis liggen.
- Bespreek het met uw erfgenamen; een Frans huis is voor wie het erft vaak vooral werk.
In het kort
- Frans erfrecht geeft kinderen een dwingend erfdeel van de helft tot drie kwart.
- U kunt kiezen voor Nederlands recht, maar Frankrijk kent sinds 2021 een terugvorderingsrecht.
- De echtgenoot is vrijgesteld van erfbelasting; kinderen hebben € 100.000 vrijstelling.
- Niet-verwanten betalen tot 60%.
- Er is geen erfbelastingverdrag; Nederland verrekent de Franse heffing.
- Aangifte binnen zes of twaalf maanden na het overlijden.
Peildatum 1 januari 2026. Laat uw situatie door een notaris met kennis van beide stelsels beoordelen. Meer in de landgids Frankrijk.
